Cảng cạn ICD là gì: cảng trong đất liền nối với cảng biển thế nào

Cảng cạn (ICD, inland container depot, còn gọi là cảng khô) là một "cảng" nằm sâu trong đất liền, không có tàu biển cập, nhưng làm được nhiều việc của cảng biển: nhận và giao container, làm thủ tục hải quan, đóng và rút hàng, lưu container rỗng. Container đi giữa cảng cạn và cảng biển bằng sà lan, tàu hoả hoặc xe tải theo những chuyến được gom và xếp lịch sẵn. Nhờ vậy, một phần việc điều phối và chờ đợi được kéo khỏi bến cảng ven biển vốn chật chội, chuyển về gần nhà máy và chủ hàng.

Vì sao cần cảng ở nơi không có biển

Hãy hình dung một nhà máy cách cảng biển vài chục đến vài trăm km. Không có cảng cạn, mỗi container hàng xuất phải chạy thẳng ra cảng biển, xếp hàng chờ thủ tục ở đó, rồi chờ tàu. Container nhập cũng vậy: dỡ xuống bãi cảng biển, làm thủ tục ở cảng, rồi xe tải từ nhà máy chạy ra lấy. Mọi thứ dồn về mép nước, nơi đất đắt nhất, đường vào chật nhất.

Cảng cạn chia lại công việc: thủ tục, kiểm hoá, lưu container, đóng rút hàng làm ở trong đất liền; phần đường dài giữa cảng cạn và cảng biển thì gom lại chở bằng phương tiện khối lớn. Cảng biển chỉ còn lo phần nó giỏi nhất: bốc xếp lên xuống tàu.

Những việc thường làm ở một cảng cạn

• Giao nhận container với xe của chủ hàng, như ở cổng cảng biển.
• Thủ tục hải quan và kiểm tra thực tế hàng hoá khi cần.
• Kho gom hàng lẻ (CFS): nơi nhiều chủ hàng nhỏ gom hàng vào chung một container, hoặc rút hàng nhập chia ra.
• Bãi container rỗng: nơi hãng tàu gửi container rỗng để cấp cho chủ hàng xuất.
• Sửa chữa, vệ sinh container, cắm điện container lạnh.

Cảng cạn ở Việt Nam

Việt Nam có khung pháp lý riêng cho cảng cạn, với Nghị định 38/2017/NĐ-CP về đầu tư xây dựng, quản lý và khai thác cảng cạn, cùng quy hoạch hệ thống cảng cạn do cơ quan quản lý nhà nước phê duyệt. Cảng cạn được công bố mở chính thức mới được làm thủ tục hải quan như một cửa khẩu nội địa.

Các cảng cạn tập trung quanh hai vùng kinh tế lớn. Ở phía Nam, nhiều cảng cạn nằm dọc sông Đồng Nai và quanh các khu công nghiệp, như ICD Phước Long ở TP.HCM, ICD Sóng Thần ở khu vực trước đây thuộc Bình Dương (nay thuộc TP.HCM), ICD Tân Cảng Long Bình ở Đồng Nai. Ở phía Bắc có ICD Mỹ Đình ở Hà Nội, ICD Tiên Sơn ở Bắc Ninh và nhiều cảng cạn khác dọc hành lang Hà Nội – Hải Phòng. Một số cảng cạn đặt gần biên giới, phục vụ hàng đi đường sắt và đường bộ sang nước láng giềng.

Đặc điểm nổi bật ở phía Nam là kết nối bằng sà lan: container từ cảng cạn ven sông xếp lên sà lan, chạy theo sông xuống cảng Cát Lái hoặc ra các bến nước sâu ở Cái Mép – Thị Vải. Một chiếc sà lan chở được nhiều container, thay cho cả đoàn xe đầu kéo chạy trên những con đường vốn đã đông.

Điều phối giữa cảng cạn và cảng biển

Đây là phần thú vị nhất về mặt điều phối. Container phải có mặt ở cảng biển trước giờ "cắt máng" (hạn chót nhận hàng lên tàu) của mỗi chuyến tàu. Điều độ cảng cạn phải ghép:

Chiều ngược lại cũng vậy: container nhập dỡ từ tàu biển phải được gom nhanh lên sà lan hay tàu hoả đưa về cảng cạn, để bãi cảng biển không bị đầy. Cảng biển và cảng cạn thường có thoả thuận chia sẻ dữ liệu, có khi cùng một tập đoàn khai thác, để lệnh giao nhận đi xuyên suốt và container được coi như đang "trong cảng" suốt hành trình.

Với hàng đi tàu hoả, như tuyến đường sắt nối các tỉnh phía Bắc với Hải Phòng, việc điều phối còn phải khớp với biểu đồ chạy tàu của đường sắt, số toa trống và giờ ga cảng tiếp nhận.

Container rỗng: bài toán điều phối ít người thấy

Một container nhập khẩu được rút hàng xong sẽ thành container rỗng. Nếu vùng đó nhập nhiều hơn xuất, container rỗng dồn ứ; nếu xuất nhiều hơn nhập, chủ hàng lại thiếu vỏ để đóng hàng. Hãng tàu phải liên tục chuyển vỏ rỗng từ nơi thừa sang nơi thiếu, tốn tiền mà không đem lại doanh thu.

Cảng cạn giúp giảm vòng chạy rỗng. Thay vì xe kéo container rỗng từ nhà máy nhập ra tận cảng biển trả, rồi một xe khác kéo vỏ rỗng từ cảng biển vào nhà máy xuất, cả hai có thể gặp nhau ở cảng cạn gần đó. Còn tốt hơn nữa là "quay vòng vỏ": container vừa rút hàng nhập ở nhà máy A được giao thẳng cho nhà máy B gần đó đóng hàng xuất, nếu hãng tàu đồng ý. Mỗi lần ghép được như vậy là bớt hai chuyến xe chạy rỗng trên đường.

Cảng cạn trên thế giới

Khái niệm cảng khô phát triển mạnh ở châu Âu, Bắc Mỹ và châu Á từ cuối thế kỷ 20, khi container trở thành chuẩn chung. Ở Mỹ, nhiều cảng biển bờ Đông có cảng nội địa nối bằng đường sắt, cách bờ biển hàng trăm km. Ở châu Âu, các trung tâm vận tải đa phương thức kết hợp đường sông, đường sắt và đường bộ đóng vai trò tương tự. Ở Trung Á, Khorgos trên biên giới Trung Quốc – Kazakhstan được xây như một cảng khô, nơi container đổi từ tàu hoả khổ đường này sang tàu hoả khổ đường khác.

Điểm chung là cảng cạn chỉ có giá trị khi tuyến nối với cảng biển chạy đều đặn và đáng tin. Một cảng cạn đẹp mà sà lan hay tàu hoả chạy thất thường thì chủ hàng sẽ quay về kéo xe thẳng ra cảng biển.

Góc nhìn hôm nay: đẩy việc chờ ra xa chỗ đông

Cảng cạn là ví dụ của một nguyên tắc điều phối hay dùng: đừng để mọi việc dồn vào điểm nghẽn. Việc gì làm được ở nơi rộng rãi (thủ tục, gom hàng, lưu vỏ) thì kéo ra khỏi nơi chật chội (mép cầu cảng). Bệnh viện làm xét nghiệm trước ở phòng khám vệ tinh, sân bay cho làm thủ tục trực tuyến ở nhà, đều là cùng ý tưởng ấy.

Nếu đi dọc sông Đồng Nai hay sông Sài Gòn, để ý những chiếc sà lan chất container thành nhiều tầng lặng lẽ xuôi dòng: đó chính là sợi dây nối cảng cạn với cảng biển. Người làm xuất nhập khẩu muốn tìm hiểu sâu nên xem danh sách cảng cạn đã được công bố, giờ khai thác và tuyến sà lan, tàu hoả kết nối của từng nơi để chọn đường đi cho hàng của mình.