Phân luồng giao thông cho sự kiện lớn là kế hoạch đưa hàng chục nghìn người tới và về một địa điểm trong khoảng thời gian ngắn mà thành phố vẫn chạy được: cấm đường theo khung giờ, bố trí bãi đỗ xa và xe trung chuyển, tách dòng người đi bộ khỏi dòng xe, giữ một trục riêng cho xe cấp cứu. Điểm khó nhất không phải lúc khán giả đến, mà là lúc ra về, vì người đến rải rác trong vài giờ còn người về thì gần như cùng một lúc.
Đến rải rác, về dồn cục
Đây là quy luật mà mọi người làm kế hoạch giao thông sự kiện đều biết. Trước một trận bóng đá hay một đêm hoà nhạc, khán giả đến trong vài giờ: người đi sớm ăn uống, người tới sát giờ. Lượng người được trải mỏng, đường còn chịu được. Nhưng khi tiếng còi kết thúc hay bài hát cuối vang lên, gần như cả sân đứng dậy cùng lúc. Hàng chục nghìn người đổ ra trong vòng nửa giờ, một giờ.
Đêm pháo hoa là ví dụ cực đoan hơn: không có cổng, không có vé, người đứng kín các bờ sông, cây cầu, quảng trường, và tất cả ra về trong vài phút sau phát pháo cuối. Vì vậy kế hoạch giao thông sự kiện luôn được tính ngược từ giờ tan.
Một kế hoạch giao thông sự kiện gồm những gì
| Hạng mục | Nội dung | Câu hỏi người lập kế hoạch phải trả lời |
|---|---|---|
| Vùng cấm | Các vòng đai cấm xe theo khung giờ quanh địa điểm | Cấm từ mấy giờ, gỡ lúc nào, cư dân trong vùng đi lại thế nào |
| Tuyến tiếp cận | Đường được chỉ định cho từng hướng tới | Xe từ mỗi phía của thành phố nên đi đường nào, đỗ ở đâu |
| Bãi đỗ và trung chuyển | Bãi đỗ ở xa, xe buýt con thoi chở vào | Bao nhiêu chỗ đỗ, bao nhiêu xe con thoi, tần suất bao nhiêu |
| Giao thông công cộng | Tăng chuyến, kéo dài giờ chạy của xe buýt, tàu | Ga nào gần nhất, sức chứa sân ga, có cần xếp hàng có kiểm soát |
| Lối đi bộ | Tuyến đi bộ tách khỏi dòng xe, có rào, có đèn | Chỗ thắt cổ chai ở đâu, chiều rộng có đủ cho dòng người lúc tan |
| Trục khẩn cấp | Một tuyến luôn thông cho cứu thương, cứu hoả | Xe ưu tiên vào tới đâu, ra bằng đường nào khi đám đông đang tan |
| Thông tin | Thông báo trước, biển chỉ dẫn, loa, ứng dụng | Người đến lần đầu có biết đi đường nào, xuống ở đâu không |
Những nguyên tắc người lập kế hoạch tin dùng
Đẩy xe ra xa, đưa người vào gần
Mỗi chiếc ô tô chở trung bình chưa tới hai người nhưng chiếm cả chục mét vuông lúc đỗ. Đưa hàng nghìn ô tô vào sát địa điểm là tự chuốc tắc. Cách làm phổ biến là bãi đỗ ở xa, nơi đường còn rộng, rồi chở người vào bằng xe buýt con thoi chạy liên tục trên một tuyến đã phong toả bớt. Một làn đường dành cho xe buýt chuyển được nhiều người hơn hẳn một làn đường dành cho ô tô con.
Tách dòng người và dòng xe
Khi đám đông đổ ra đường cùng lúc với dòng xe, cả hai cùng chậm và cùng nguy hiểm. Kế hoạch tốt dành hẳn một số con phố cho người đi bộ trong khung giờ tan, có rào và có người hướng dẫn, đồng thời giữ những con phố khác cho xe.
Tránh dòng ngược chiều
Khi một dòng người đi ra gặp một dòng người đi vào ở chỗ hẹp, tốc độ cả hai giảm mạnh. Người lập kế hoạch cố bố trí luồng một chiều trong giờ cao điểm của sự kiện: lối vào dùng làm lối vào, lối ra dùng làm lối ra.
Không để hàng chờ lan ra lòng đường
Hàng chờ ở ga tàu, điểm đón xe buýt, cổng soát vé phải có chỗ chứa. Nếu không, nó tràn xuống lòng đường, chặn luôn xe đang cần vào đón. Một số nơi dùng hàng rào gấp khúc ở quảng trường trước ga, giữ người xếp hàng theo đường zích zắc trong khu vực an toàn.
Cho người lý do để về muộn
Nếu ai cũng về cùng lúc thì không có kế hoạch nào đủ. Ban tổ chức nhiều nơi cố tình kéo dài phần sau sự kiện, như mở thêm quầy ăn uống, chiếu lại pha bóng, giữ đèn sáng ở quảng trường, để một phần khán giả nán lại, trải mỏng dòng người ra về.
Mật độ đám đông: con số người điều phối luôn nhìn
Với dòng người đi bộ, người điều phối đo bằng số người trên mỗi mét vuông và số người đi qua mỗi mét chiều rộng lối đi trong một phút. Khi mật độ tăng cao, tốc độ đi giảm, rồi tới một ngưỡng mà dòng người gần như đứng yên và áp lực truyền qua từng người. Các chuyên gia an toàn đám đông khuyến cáo phải can thiệp từ sớm, trước khi đạt tới mật độ nguy hiểm, bằng cách giữ người lại ở phía ngoài, mở thêm lối, tạm dừng dòng người đi vào.
Trên thực tế, người điều phối dùng camera nhìn từ trên cao, người quan sát đứng ở điểm cao, và đếm qua cổng để biết vùng nào đang đầy lên. Mục tiêu là điều tiết từ xa: nếu khu vực sát sân khấu đã đầy, phải chặn từ cửa ngoài, chứ không đợi người chen vào rồi mới đẩy ra.
Phòng điều hành sự kiện
Ở các sự kiện lớn, mọi lực lượng được gom vào một phòng điều hành chung, hoặc ít nhất kết nối qua một kênh liên lạc chung: cảnh sát giao thông, công an trật tự, ban tổ chức, bảo vệ, y tế, đơn vị vận hành xe buýt và tàu, trung tâm điều khiển đèn. Trên màn hình có camera giao thông, camera trong khu vực sự kiện, số người qua cổng, vị trí xe con thoi.
Quyết định quan trọng nhất thường được bàn trước: nếu trời mưa lớn thì sao, nếu sự kiện kết thúc sớm hay muộn thì sao, nếu một ga tàu phải đóng thì dòng người dồn đi đâu. Người lập kế hoạch gọi đó là các kịch bản dự phòng, và một kế hoạch tốt có sẵn câu trả lời cho mỗi kịch bản, kèm người có quyền quyết định.
Một vài kinh nghiệm quốc tế
- Các kỳ đại hội thể thao lớn thường dựng một mạng lưới tuyến đường dành riêng cho vận động viên, trọng tài, xe phục vụ, kèm làn riêng có thời hạn. Thế vận hội London 2012 và nhiều kỳ đại hội khác đã làm như vậy, đồng thời khuyến khích người dân đi làm lệch giờ trong những tuần diễn ra sự kiện.
- Ở các lễ hội pháo hoa lớn tại Nhật Bản, cảnh sát và ban tổ chức thường đặt luồng đi bộ một chiều, cho người ra về theo từng đợt, kèm loa hướng dẫn liên tục quanh các ga tàu gần đó.
- Nhiều sân vận động mới được thiết kế với quảng trường rộng trước cổng và các tuyến đi bộ tách biệt dẫn thẳng tới ga, như một phần của hạ tầng chứ không phải dựng tạm mỗi lần.
Ở Việt Nam: thông báo phân luồng và cách đọc nó
Trước các sự kiện lớn như đêm pháo hoa giao thừa, các giải chạy, lễ hội, trận đấu bóng đá quan trọng, cơ quan chức năng ở các tỉnh thành thường ra thông báo phân luồng: đường nào cấm, từ mấy giờ đến mấy giờ, loại xe nào bị cấm, xe đi hướng nào thì vòng đường nào. Thông báo này đăng trên báo, đài, trang của cơ quan quản lý.
Cách đọc nhanh một thông báo phân luồng:
- Tìm khung giờ cấm và so với giờ mình định đi, nhớ rằng nhiều nơi cấm sớm hơn giờ khai mạc khá lâu.
- Tìm tuyến vòng cho hướng mình đi tới, không chỉ nhìn đường bị cấm.
- Xem có bãi giữ xe được chỉ định không, ở đâu, đi bộ bao xa từ đó.
- Xem có xe buýt tăng chuyến hay chạy khuya không, để khỏi phải tìm chỗ gửi xe.
Người tham dự giúp được gì
- Đi phương tiện công cộng hoặc đi chung. Một chiếc ô tô ít đi là một chỗ đỗ còn trống và một khúc đường bớt tắc.
- Đến sớm, về muộn một chút. Ngồi lại mười lăm phút sau khi kết thúc thường giúp về nhà nhanh hơn chứ không chậm hơn.
- Hẹn trước điểm gặp lại. Mạng điện thoại thường quá tải ở đám đông; hẹn một mốc cố định ngoài vùng đông để gặp lại người đi cùng.
- Không gửi xe dưới lòng đường, vỉa hè trong vùng cấm. Xe gửi sai chỗ có thể chặn đúng tuyến dành cho xe cấp cứu.
- Làm theo người hướng dẫn. Khi được yêu cầu đứng chờ hay đi đường vòng, đó thường là lúc phía trước đang đầy.
Câu hỏi thường gặp
Vì sao sau sự kiện lớn ra về lại tắc hơn lúc đến?
Vì khán giả đến rải rác trong vài giờ nhưng ra về gần như cùng một lúc khi sự kiện kết thúc. Lượng người và xe dồn vào khoảng nửa giờ đến một giờ vượt xa khả năng của đường, ga tàu và điểm đón.
Phân luồng giao thông là gì?
Phân luồng là việc cơ quan chức năng chỉ định đường nào cấm, đường nào được đi, loại xe nào đi hướng nào trong một khoảng thời gian, để giảm ùn tắc và giữ an toàn quanh một sự kiện, công trình hoặc sự cố. Thông báo phân luồng thường đăng trước trên báo, đài và trang của cơ quan quản lý.
Xe buýt con thoi ở sự kiện có tác dụng gì?
Xe buýt con thoi chở người từ các bãi đỗ ở xa vào gần địa điểm. Nhờ đó ô tô không phải vào vùng trung tâm đang đông, đường quanh địa điểm bớt tắc, và một làn đường dành cho xe buýt chuyển được nhiều người hơn hẳn làn dành cho ô tô con.
Đi xem pháo hoa nên về lúc nào cho đỡ tắc?
Nán lại một lúc sau phát pháo cuối thường giúp về nhanh hơn, vì tránh được đợt dồn người đầu tiên. Hẹn trước điểm gặp người đi cùng ngoài vùng đông và làm theo hướng dẫn của lực lượng chức năng khi được yêu cầu đi vòng.
Ai quyết định cấm đường khi có sự kiện?
Ở Việt Nam, việc tổ chức giao thông và phân luồng do cơ quan quản lý giao thông và lực lượng cảnh sát của tỉnh, thành phố quyết định theo thẩm quyền, phối hợp với ban tổ chức sự kiện. Thông báo chính thức là căn cứ để người dân biết đường nào cấm và cấm trong bao lâu.
