Số 112 là gì: số khẩn cấp chung châu Âu ra đời năm 1991 như thế nào

Số 112 là số khẩn cấp chung của Liên minh châu Âu, được Hội đồng Cộng đồng châu Âu quyết định đưa vào ngày 29 tháng 7 năm 1991. Gọi 112 từ điện thoại bàn hay di động ở bất kỳ nước thành viên nào cũng tới được trung tâm khẩn cấp, miễn phí. Mục đích ban đầu rất đời thường: người đi du lịch, đi làm xuyên biên giới không phải nhớ hai mươi mấy bộ số khác nhau.

Châu Âu trước 112: mỗi nước một bộ số

Đến cuối thập niên 1980, mỗi nước Tây Âu có hệ thống số khẩn cấp riêng, nhiều nước còn tách số theo ngành. Pháp gọi 17 cho cảnh sát, 18 cho cứu hoả, 15 cho cấp cứu y tế. Đức dùng 110 cho cảnh sát và 112 cho cứu hoả, cứu thương. Anh dùng 999. Người lái xe từ Pháp sang Bỉ, sang Hà Lan có thể đi qua ba bộ số chỉ trong một buổi chiều.

Ý tưởng một số chung đã xuất hiện từ đầu thập niên 1970, khi Hội nghị Bưu chính Viễn thông châu Âu (CEPT) khuyến nghị dùng 112. Nhưng khuyến nghị không bắt buộc, và các nước không vội bỏ số quen thuộc của mình. Phải đến khi thị trường chung châu Âu được đẩy mạnh, người và hàng hoá đi lại tự do hơn, câu hỏi "khách nước ngoài gặp nạn thì gọi số nào" mới thành việc chính trị cần giải quyết ở cấp khối.

Quyết định năm 1991 nói gì

Ngày 29 tháng 7 năm 1991, Hội đồng Cộng đồng châu Âu ra Quyết định 91/396/EEC về việc đưa vào một số điện thoại khẩn cấp chung. Nội dung cốt lõi khá ngắn:

• Các nước thành viên phải bảo đảm số 112 dùng được trên mạng điện thoại công cộng, song song với số khẩn cấp quốc gia nếu có.
• Cuộc gọi 112 phải được trả lời và xử lý thích đáng.
• Có thời hạn để các nước hoàn tất, cho phép gia hạn với nước gặp khó về kỹ thuật.

Điểm khôn ngoan của quyết định là không bắt ai bỏ số cũ. Người Pháp vẫn gọi 15, 17, 18; người Anh vẫn gọi 999. 112 được thêm vào như một cửa chung. Cách làm này tránh được cuộc tranh cãi tốn kém về việc xoá thói quen của cả một dân tộc, và để thời gian tự làm phần việc còn lại.

Vì sao lại là 112

Nguồn gốc của 112 thường được giải thích theo hai hướng. Thứ nhất, nó đã được CEPT khuyến nghị từ trước và đã chạy ở Đức cùng vài nơi khác, nên không phải số lạ. Thứ hai, trên điện thoại quay đĩa, số 1 và số 2 chỉ cần quay rất ngắn, nên bấm nhanh; đồng thời việc có hai chữ số khác nhau giúp giảm nguy cơ đường dây chập tự sinh ra cuộc gọi, vấn đề mà người Anh từng lo với 111.

Khi chuẩn điện thoại di động GSM được viết ra cùng thời kỳ, 112 được đưa vào chuẩn như số khẩn cấp. Nhờ đó điện thoại GSM ở nhiều nơi trên thế giới nhận diện 112 là số khẩn cấp ngay cả khi màn hình đang khoá. Đây là lý do 112 nổi tiếng ra ngoài châu Âu: nhiều điện thoại tự chuyển 112 sang số khẩn cấp địa phương, dù không phải nơi nào cũng vậy.

Từ con số tới quyền của người gọi

Năm 1991 mới chỉ đặt con số. Các văn bản sau đó của EU dần biến 112 thành một bộ quyền cụ thể:

Hai điểm đáng chú ý. Một là chuyện vị trí: châu Âu dần chuyển từ chỗ chỉ biết người gọi ở trạm phát sóng nào sang dùng vị trí do chính điện thoại tính ra, chính xác hơn rất nhiều. Hai là eCall: chiếc xe tự gọi 112 khi túi khí bung, gửi kèm toạ độ, hướng xe chạy và loại nhiên liệu, rồi mở đường thoại để người trong xe nói chuyện với tổng đài nếu còn tỉnh.

Ai bắt máy khi bạn gọi 112

EU chỉ quy định ai cũng gọi được và cuộc gọi phải được xử lý; cách tổ chức phía sau do từng nước quyết. Có hai mô hình chính:

Mô hình nhận rồi chuyển

Một trung tâm nhận mọi cuộc 112, hỏi nhanh người gọi cần gì, rồi chuyển sang phòng trực của cảnh sát, cứu hoả hoặc y tế. Anh và nhiều nước khác làm theo kiểu này. Ưu điểm là giữ được chuyên môn sâu ở từng ngành; nhược điểm là có thêm một bước chuyển.

Mô hình tích hợp

Một trung tâm vừa nhận vừa điều phối luôn cho cả ba ngành. Phần Lan và Thuỵ Điển nổi tiếng với cách làm này: ở đó 112 gần như là số duy nhất người dân cần nhớ, và người trực phải được đào tạo để xử lý cả việc cảnh sát, cứu hoả lẫn y tế. Ưu điểm là ít bước, dễ phối hợp; đổi lại cần đầu tư lớn vào đào tạo và phần mềm.

Nhiều nước nằm ở giữa: 112 vào chung một điểm với số cứu hoả, cứu thương, còn cảnh sát vẫn có số riêng. Với người gọi, sự khác biệt này gần như vô hình. Điều quan trọng là 112 luôn dẫn tới một người sẽ giúp.

112 ngoài châu Âu

Do có sẵn trong chuẩn GSM và do nhiều nước học theo, 112 được dùng hoặc được chuyển tiếp ở khá nhiều nơi ngoài EU. Một số nước như Thổ Nhĩ Kỳ hay Ấn Độ đã đưa 112 thành số khẩn cấp chính hoặc đang chuyển dần sang. Ở Việt Nam, 112 là số yêu cầu trợ giúp, tìm kiếm cứu nạn, chạy song song với 113, 114, 115.

Cũng cần biết một điều dễ bị đồn sai: 112 không phải "số dùng được ở mọi nơi trên thế giới kể cả khi không có sóng". Không có sóng di động thì không gọi được số nào. Điện thoại chỉ có thể thử bắt sóng của nhà mạng khác để gọi khẩn cấp nếu nhà mạng đó phủ tới. Ở một số nước, cuộc gọi không có SIM đã bị chặn vì quá nhiều cuộc gọi phá rối.

Góc nhìn hôm nay: một số chung chưa đủ, người ta phải biết đến nó

Hơn ba mươi năm sau quyết định 1991, các khảo sát của EU nhiều lần cho thấy phần đông người dân châu Âu vẫn chưa biết 112 dùng được khắp khối. Người ta nhớ số của nước mình, quên 112. Ngày 112 châu Âu ra đời chính vì vậy: một con số chỉ có ích khi có người nhớ tới nó trong lúc hoảng.

Với người Việt đi châu Âu, lời khuyên gọn: lưu sẵn 112 trong danh bạ; khi gọi, nói ngay mình đang ở thành phố nào, nước nào, vì người trực có thể không đoán được từ giọng nói; nói tiếng Anh chậm và rõ, nhiều trung tâm có người nói tiếng Anh hoặc dùng phiên dịch. Bật dịch vụ vị trí trên điện thoại giúp trung tâm nhận toạ độ tự động ở những nước đã áp dụng.

Ai muốn tìm hiểu sâu có thể đọc tài liệu của Hiệp hội Số khẩn cấp châu Âu (EENA), tổ chức phi lợi nhuận theo dõi 112 qua từng nước và hằng năm công bố tình hình triển khai.