Cuộc gọi 911 đầu tiên ở Mỹ diễn ra ngày 16 tháng 2 năm 1968 tại thị trấn nhỏ Haleyville, bang Alabama, do một công ty điện thoại độc lập thực hiện trước cả tập đoàn AT&T. Số 911 được chọn vì ngắn, dễ nhớ và chưa trùng với mã vùng hay đầu số nào. Nhưng phải hơn ba mươi năm sau, đến năm 1999, luật liên bang mới chính thức coi 911 là số khẩn cấp chung cho cả nước.
Nước Mỹ trước 911: mỗi thị trấn một số
Đến giữa thập niên 1960, nước Mỹ có hàng nghìn sở cảnh sát, đội cứu hoả và dịch vụ cứu thương, mỗi nơi một số điện thoại bảy chữ số riêng. Người dân phải tra danh bạ, nhớ số của đúng địa phương mình, hoặc gọi số 0 nhờ tổng đài viên nối máy. Người mới chuyển nhà, khách đi đường, trẻ em gần như không thể biết gọi số nào khi có chuyện.
Ý tưởng một số chung không mới. Từ cuối thập niên 1950, giới chỉ huy cứu hoả ở Mỹ đã kiến nghị một số duy nhất để báo cháy. Anh có 999 từ năm 1937, và vài thành phố ở Bắc Mỹ đã thử số rút gọn ở quy mô địa phương. Thứ thiếu là một quyết định ở tầm quốc gia và một công ty điện thoại chịu đổi hạ tầng.
1967 – 1968: từ báo cáo của uỷ ban tới thông báo của AT&T
Năm 1967, Uỷ ban của Tổng thống về Thực thi pháp luật và Quản lý tư pháp đưa ra báo cáo lớn về hệ thống cảnh sát Mỹ. Trong đó có khuyến nghị nên lập một số điện thoại duy nhất trên toàn quốc để báo cảnh sát. Uỷ ban Truyền thông Liên bang (FCC) sau đó làm việc với AT&T, công ty nắm phần lớn mạng điện thoại Mỹ thời đó.
Tháng 1 năm 1968, AT&T công bố sẽ dùng 911 làm số khẩn cấp. Lý do kỹ thuật khá thực tế: theo cách đánh số thời đó, 911 không trùng với mã vùng nào và không trùng với đầu số của tổng đài nào, nên có thể cài vào tổng đài mà không đụng tới số đang dùng. Ba chữ số cũng đủ ngắn để nhớ và bấm nhanh.
Haleyville vượt mặt AT&T
Tin AT&T công bố đến tai Bob Gallagher, lãnh đạo Công ty Điện thoại Alabama, một công ty nhỏ không thuộc hệ thống Bell. Ông muốn công ty mình làm được trước. Kỹ sư của công ty chọn tổng đài ở Haleyville, một thị trấn vài nghìn dân ở tây bắc Alabama, và trong vài tuần đã sửa mạch để dãy 911 được nối thẳng tới một chiếc máy đặt ở đồn cảnh sát.
Ngày 16 tháng 2 năm 1968, Rankin Fite, chủ tịch Hạ viện bang Alabama, ngồi ở toà thị chính Haleyville bấm 911. Người bắt máy ở đầu kia là dân biểu liên bang Tom Bevill, đang đợi sẵn ở đồn cảnh sát. Cuộc gọi mang tính nghi lễ, nhưng nó chứng minh 911 chạy được trên một tổng đài thật. Chiếc điện thoại màu đỏ nhận cuộc gọi ấy vẫn được giữ ở Haleyville và trưng bày cho khách xem.
Vài ngày sau, thị trấn Nome ở Alaska cũng đưa 911 vào hoạt động. Hai địa phương nhỏ, ở hai đầu nước Mỹ, đi trước các thành phố lớn. Đó cũng là dấu hiệu cho thấy chặng đường sau sẽ chậm: thành phố càng lớn, tổng đài càng nhiều, việc chuyển đổi càng tốn kém.
Ba mươi năm để 911 phủ cả nước
Năm 1968 AT&T chọn số, nhưng không có luật nào bắt từng hạt, từng thành phố phải lập trung tâm nhận cuộc gọi 911. Mỗi địa phương tự quyết, tự lo kinh phí. Muốn có 911, nơi đó phải gom cảnh sát, cứu hoả, cứu thương về một điểm trả lời chung, gọi là PSAP (điểm trả lời an toàn công cộng), và phải thoả thuận ai trả tiền, ai quản lý.
| Mốc | Diễn biến |
|---|---|
| Cuối thập niên 1950 | Giới chỉ huy cứu hoả kiến nghị một số báo cháy chung |
| 1967 | Uỷ ban của Tổng thống khuyến nghị số khẩn cấp chung toàn quốc |
| 1/1968 | AT&T công bố chọn 911 |
| 16/2/1968 | Cuộc gọi 911 đầu tiên ở Haleyville, Alabama |
| 2/1968 | Nome, Alaska mở 911 vài ngày sau |
| Thập niên 1970 – 1980 | 911 tăng cường (E911) hiện số và địa chỉ người gọi lên màn hình |
| 1999 | Luật liên bang chỉ định 911 là số khẩn cấp chung cho cả nước, gồm cả điện thoại di động |
| 2014 | Các nhà mạng lớn bắt đầu cho nhắn tin tới 911 ở những nơi trung tâm đã sẵn sàng |
| 2022 | Số 988 ra đời cho đường dây khủng hoảng tâm lý, tách khỏi 911 |
Suốt thập niên 1970, độ phủ tăng chậm. Phải tới cuối thập niên 1980, 911 mới đến được khoảng một nửa dân số Mỹ, theo các tài liệu lịch sử của ngành. Năm 1999, Luật Truyền thông không dây và An toàn công cộng chỉ định 911 là số khẩn cấp chung của nước Mỹ, áp cho cả điện thoại di động. Canada cũng dùng 911.
911 "thường" và 911 "tăng cường"
Bản 911 đầu tiên chỉ làm một việc: nối người gọi tới trung tâm. Điều phối viên không biết ai đang gọi, gọi từ đâu. Nếu người gọi hoảng loạn, ngất hay cúp máy giữa chừng, manh mối mất luôn.
Từ thập niên 1970, các công ty điện thoại phát triển 911 tăng cường, viết tắt E911. Hai thành phần chính:
- ANI (nhận diện số tự động): số máy của người gọi hiện lên màn hình trung tâm.
- ALI (nhận diện vị trí tự động): hệ thống tra số máy trong cơ sở dữ liệu của nhà mạng để hiện địa chỉ đăng ký.
Với điện thoại bàn, đó là bước nhảy lớn: điều phối viên biết địa chỉ ngay cả khi người gọi không nói được. E911 cũng sinh ra nghề mới là duy trì cơ sở dữ liệu địa chỉ, vì một địa chỉ cũ, một căn hộ đánh số sai là đủ làm xe chạy nhầm nhà. Khi điện thoại di động lên ngôi, bài toán vị trí phải giải lại từ đầu.
Ngày nay: từ cuộc gọi tới tin nhắn
Hôm nay nước Mỹ có hàng nghìn PSAP. Một số chỉ nhận rồi chuyển, một số vừa nhận vừa điều phối cho cả cảnh sát, cứu hoả và cứu thương. Điều phối viên y tế ở nhiều nơi hỏi theo kịch bản chuẩn và hướng dẫn người gọi làm theo trong lúc chờ xe.
Từ năm 2014, nhắn tin tới 911 có ở những nơi mà trung tâm đã sẵn sàng; khẩu hiệu của ngành là "gọi được thì gọi, không gọi được thì nhắn". Hệ thống thế hệ mới, gọi là NG911, đang được dựng dần để nhận cả ảnh, video và dữ liệu số. Năm 2022, số 988 ra đời để những cuộc gọi về khủng hoảng tâm lý tới đúng người tư vấn chuyên môn, thay vì mặc định gửi cảnh sát.
Một mẹo nhỏ khi dạy trẻ
Người Mỹ thường dặn trẻ đọc là "chín – một – một" chứ không phải "chín – mười một". Lý do đơn giản: trên bàn phím không có nút "mười một", và trẻ đang sợ có thể đứng nhìn bàn phím tìm nút không tồn tại. Cách nói từng chữ số áp dụng được cho mọi số khẩn cấp, kể cả các số 11x ở Việt Nam.
Góc nhìn hôm nay: 911 dạy gì về điều phối
Câu chuyện 911 cho thấy chọn con số là việc dễ nhất. Phần khó là gom các lực lượng vốn độc lập về một điểm trả lời, thống nhất ai trả lời, ai chuyển, ai trả tiền. Haleyville làm được trong vài tuần vì nhỏ; thành phố lớn mất hàng chục năm vì phải dàn xếp giữa nhiều cơ quan. Cũng vì vậy, 911 ở Mỹ không phải một hệ thống duy nhất mà là hàng nghìn trung tâm địa phương nối với nhau bằng chuẩn chung.
Với người Việt đi Mỹ, Canada hay sống ở đó, ba điều nên nhớ: gọi 911 cho mọi tình huống khẩn cấp; nói địa chỉ trước tiên, kể cả khi điện thoại có thể đã gửi vị trí; và nếu tiếng Anh chưa tốt, hãy nói tên ngôn ngữ của mình, nhiều trung tâm có dịch vụ phiên dịch qua điện thoại. Đừng cúp máy khi lỡ bấm nhầm; hãy ở lại nói với điều phối viên là nhầm, để họ không phải cử người tới kiểm tra.
Haleyville vẫn tự hào là nơi có cuộc gọi 911 đầu tiên, thị trấn giữ chiếc điện thoại đỏ và có hoạt động kỷ niệm mang tên 911. Ai thích lịch sử viễn thông có thể tìm đọc tài liệu của Hiệp hội Số khẩn cấp quốc gia Mỹ (NENA), tổ chức đã theo dõi sự lan rộng của 911 từ những năm đầu.
Câu hỏi thường gặp
Cuộc gọi 911 đầu tiên diễn ra khi nào và ở đâu?
Ngày 16 tháng 2 năm 1968 ở Haleyville, Alabama. Chủ tịch Hạ viện bang Alabama Rankin Fite gọi từ toà thị chính, và dân biểu Tom Bevill bắt máy ở đồn cảnh sát. Cuộc gọi do Công ty Điện thoại Alabama, một công ty độc lập, thực hiện.
Vì sao số khẩn cấp của Mỹ là 911?
Vì 911 ngắn, dễ nhớ và theo cách đánh số thời đó không trùng với mã vùng hay đầu số tổng đài nào. AT&T công bố chọn số này vào tháng 1 năm 1968, sau khuyến nghị của một uỷ ban cấp tổng thống năm 1967.
911 trở thành số khẩn cấp toàn quốc từ năm nào?
Dù có từ 1968, 911 lan dần theo từng địa phương. Năm 1999, luật liên bang mới chính thức chỉ định 911 là số khẩn cấp chung của nước Mỹ, áp dụng cả cho điện thoại di động.
E911 khác 911 thế nào?
911 cơ bản chỉ nối cuộc gọi tới trung tâm. E911 hiện thêm số máy và địa chỉ người gọi lên màn hình điều phối viên, nhờ đó vẫn tìm được người gọi khi họ không nói được hoặc cuộc gọi bị ngắt.
Có nhắn tin tới 911 được không?
Được ở nhiều nơi tại Mỹ, nhưng không phải mọi trung tâm đều nhận. Ngành khuyên gọi nếu có thể, chỉ nhắn khi không thể nói, như người khiếm thính hoặc khi nói to sẽ gặp nguy hiểm.
