Björn Steiger và số 110, 112 ở Đức: một gia đình thay đổi cấp cứu

Tây Đức có số khẩn cấp thống nhất 110 (cảnh sát) và 112 (cứu hoả, cứu thương) trên toàn quốc từ quyết định năm 1973, và động lực lớn nhất đến từ một gia đình bình thường. Năm 1969, cậu bé tám tuổi Björn Steiger bị xe đâm ở Winnenden, xe cứu thương tới sau gần một giờ, và em mất trên đường tới bệnh viện. Cha mẹ em lập quỹ mang tên con, rồi kiên trì vận động cho tới khi cả nước có số gọi chung, cột gọi khẩn cấp ven đường và bộ đàm trên xe cứu thương.

Cấp cứu ở Tây Đức cuối thập niên 1960

Cuối thập niên 1960, Tây Đức đã là nền kinh tế lớn, đường cao tốc dài, xe hơi đông. Nhưng cấp cứu ngoài bệnh viện thì vẫn rời rạc. Mỗi thành phố, mỗi vùng có số điện thoại gọi cứu thương riêng, thường là dãy số dài, khác nhau từ nơi này sang nơi khác. Nhiều xe cứu thương chưa có bộ đàm, nên một khi đã rời trạm thì không ai điều chuyển được. Ở vùng ngoại ô và nông thôn, trạm cứu thương thưa, xe phải chạy xa.

Tai nạn giao thông khi ấy là nỗi lo lớn ở nhiều nước châu Âu, khi số xe tăng nhanh hơn khả năng tổ chức cứu nạn. Người dân gặp tai nạn trên đường liên tỉnh có khi phải chạy bộ tìm nhà dân hay quán ven đường để mượn điện thoại, rồi còn phải biết số nào đúng.

Chuyện xảy ra ở Winnenden tháng 5 năm 1969

Ngày 3 tháng 5 năm 1969, Björn Steiger, tám tuổi, trên đường đi bơi về thì bị một chiếc xe đâm ở Winnenden, một thị trấn gần Stuttgart thuộc bang Baden-Württemberg. Người xung quanh gọi cứu thương, nhưng theo lời kể của gia đình và quỹ mang tên em, phải gần một giờ sau xe mới tới. Em mất trên đường tới bệnh viện.

Cha mẹ em, Siegfried và Ute Steiger, không dừng ở nỗi đau. Họ tìm hiểu vì sao xe tới muộn và nhận ra lỗi không nằm ở một người cụ thể, mà ở cả hệ thống: số gọi rối, xe không có liên lạc vô tuyến, không có điểm điều phối chung. Vài tháng sau, họ lập Quỹ Björn Steiger (Björn Steiger Stiftung) với mục tiêu cải thiện cấp cứu ngoài bệnh viện ở Đức.

Những gì quỹ vận động và tự làm

Điều đáng chú ý ở nhà Steiger là họ vừa vận động chính quyền, vừa tự bỏ tiền làm mẫu để chứng minh cách mới chạy được. Các việc thường được nhắc tới gồm:

• Số khẩn cấp thống nhất: vận động để cả nước dùng chung 110 cho cảnh sát và 112 cho cứu hoả, cứu thương, thay cho hàng trăm số địa phương.
• Cột gọi khẩn cấp ven đường: dựng các cột điện thoại khẩn cấp dọc đường liên tỉnh, để người gặp nạn không phải đi tìm điện thoại.
• Bộ đàm trên xe cứu thương: tài trợ thiết bị vô tuyến để trạm điều phối liên lạc được với xe đang chạy.
• Cứu thương bằng trực thăng: tham gia thúc đẩy dịch vụ cứu thương đường không, một hướng mà nhiều tổ chức ở Đức cùng phát triển trong thập niên 1970.

Quỹ không làm một mình. Hội Chữ thập đỏ Đức, các đội cứu hoả, hội ô tô ADAC và chính quyền các bang đều tham gia cải tổ cấp cứu trong giai đoạn này. Nhưng gia đình Steiger trở thành tiếng nói dễ nhận ra nhất, vì câu chuyện của họ cho người dân thấy hậu quả của một hệ thống rời rạc rõ hơn mọi báo cáo.

Quyết định năm 1973

Ở Đức, cứu hoả, cứu thương và cảnh sát chủ yếu thuộc thẩm quyền của các bang, nên số khẩn cấp chung không thể do một bộ ở Bonn ra lệnh là xong. Năm 1973, chính quyền liên bang và các bang thống nhất đưa 110 và 112 thành số khẩn cấp trên cả nước. Việc lắp đặt ở từng tổng đài diễn ra trong những năm sau đó, vì cần nâng cấp kỹ thuật và tổ chức lại trung tâm nhận cuộc gọi.

Ở đây có một điểm thú vị: khi châu Âu chọn 112 năm 1991, người Đức gần như không phải học số mới. 112 đã là số cứu hoả và cứu thương của họ gần hai thập kỷ.

Trung tâm điều phối cứu hộ: thứ đứng sau con số

Có số chung mới chỉ là một nửa. Cuộc gọi 112 phải tới một nơi biết rõ xe nào đang rảnh, xe nào gần nhất, bệnh viện nào nhận được. Ở Đức, vai trò đó thuộc về trung tâm điều phối cứu hộ (Rettungsleitstelle), thường phụ trách một hay vài hạt, nhiều nơi gộp chung cứu hoả và cứu thương.

Ở trung tâm này, điều phối viên nhận cuộc gọi, hỏi theo trình tự để đánh giá mức độ, rồi điều xe phù hợp: xe cứu thương thường, xe có bác sĩ cấp cứu đi riêng, hay trực thăng. Mô hình Đức nổi tiếng với việc đưa bác sĩ ra hiện trường bằng xe riêng, chạy song song với xe cứu thương, rồi gặp nhau tại chỗ. Cách điều phối "hai xe gặp nhau" này chỉ làm được khi mọi xe đều có bộ đàm, đúng một trong những điều nhà Steiger đã vận động.

Các bang Đức cũng đặt ra chỉ tiêu thời gian xe tới hiện trường, gọi là thời hạn trợ giúp, khác nhau theo từng bang. Con số cụ thể thay đổi theo luật từng nơi, nên khi đọc tin tức về "xe cứu thương tới muộn" ở Đức, cần xem đó là chỉ tiêu của bang nào.

Đức hôm nay: ba số nên biết

• 112: cứu hoả và cứu thương, cũng là số khẩn cấp chung châu Âu.
• 110: cảnh sát.
• 116 117: trực bác sĩ ngoài giờ cho bệnh không khẩn cấp, như sốt cao ban đêm mà không nguy hiểm tính mạng. Gọi đúng số này giúp giữ 112 cho ca thật sự khẩn.

Cột gọi khẩn cấp trên đường cao tốc Đức vẫn còn, dù ngày nay hầu hết người dân có điện thoại di động. Trên các cột có mũi tên chỉ hướng tới cột gần nhất, nên người đứng ở lề đường biết nên đi về phía nào. Ưu điểm của cột là trung tâm biết ngay vị trí cuộc gọi, không cần người gọi mô tả.

Góc nhìn hôm nay: một gia đình thay đổi một hệ thống

Chuyện nhà Steiger cho thấy cải tổ điều phối khẩn cấp ít khi bắt đầu từ công nghệ. Nó bắt đầu khi có người chịu hỏi: thời gian chờ ấy rơi vào đâu? Câu trả lời của họ là ba khoảng trống: người dân không biết gọi số nào, gọi được rồi thì không ai biết xe nào gần, xe đã chạy thì không ai liên lạc được. Mỗi khoảng trống có một lời giải riêng: số chung, trung tâm điều phối, bộ đàm.

Với người đọc ở Việt Nam, bài học thực tế nằm ở phía người gọi: nhớ đúng số, gọi sớm, nói rõ địa điểm theo mốc dễ tìm, và giữ máy để điều phối viên gọi lại. Trên đường cao tốc, hãy để ý biển báo lý trình và số điện thoại cứu hộ của tuyến, vì đó là cách nhanh nhất để người điều phối biết bạn đang đứng ở đâu. Còn việc giúp người bị nạn trong lúc chờ xe thì nên học ở một lớp sơ cứu có chứng chỉ.

Quỹ Björn Steiger vẫn hoạt động ở Winnenden, tiếp tục vận động cho cấp cứu, như phổ biến máy khử rung tự động nơi công cộng. Ai đọc được tiếng Đức có thể tìm trên trang của quỹ phần lịch sử kể lại chặng đường từ 1969.