Phim về điều phối viên: The Guilty, The Call và đời thật ở tổng đài

Phim về nghề điều phối viên khẩn cấp không nhiều, và hai cái tên hay được nhắc nhất là The Guilty (Đan Mạch, 2018) và The Call (Mỹ, 2013). The Guilty được người trong nghề đánh giá cao vì gần như toàn bộ phim diễn ra ở bàn trực, khán giả chỉ nghe như điều phối viên nghe. The Call là phim giật gân Hollywood, mở đầu khá sát nghề nhưng nửa sau đi xa thực tế. So sánh hai phim là cách hay để hiểu điều gì trong nghề là thật, điều gì là kịch tính hoá.

Vì sao nghề này khó lên phim

Điện ảnh sống bằng hình ảnh, còn nghề điều phối thì ngược lại: người làm nghề ngồi một chỗ, nhìn màn hình, nói vào micro. Mọi chuyện quan trọng xảy ra ở nơi khác. Đó là lý do phần lớn phim về cứu nạn chỉ dành cho điều phối viên vài giây, một giọng nói qua bộ đàm, rồi máy quay chạy theo xe cứu hoả hay xe cảnh sát.

Nhưng chính giới hạn đó lại là chất liệu. Nếu khán giả bị nhốt ở bàn trực cùng nhân vật, không được thấy hiện trường, họ sẽ phải tự tưởng tượng như điều phối viên tưởng tượng. Đó là điều mà The Guilty làm được.

The Guilty (Den skyldige, 2018)

Phim kể gì

Đây là phim dài đầu tay của đạo diễn Đan Mạch Gustav Möller. Nhân vật chính là một cảnh sát, do Jakob Cedergren đóng, bị tạm chuyển sang trực tổng đài khẩn cấp trong lúc chờ một phiên xử liên quan tới anh. Gần hết ca trực, anh nhận một cuộc gọi từ một phụ nữ có vẻ đang bị bắt đi trên xe. Từ đó, cả phim là những cuộc gọi qua lại giữa anh với người phụ nữ, với đồng nghiệp ở các trạm, với những người liên quan, trong khi anh không rời khỏi phòng.

Phim gần như theo thời gian thực, dài chừng một tiếng rưỡi, và có những cú lật mà bài này không tiết lộ để giữ trải nghiệm cho người chưa xem.

Vì sao người trong nghề thích

• Âm thanh là nhân vật. Tiếng mưa, tiếng cần gạt nước, tiếng trẻ con, tiếng thở. Khán giả nghe và tự dựng hình, giống hệt điều điều phối viên làm mỗi ngày.
• Sự bất lực được tả đúng. Nhân vật có trách nhiệm nhưng không có tay chân ở hiện trường. Anh chỉ có điện thoại và phải nhờ người khác làm mọi thứ.
• Ranh giới vai trò. Phim cho thấy chuyện gì xảy ra khi một người ở bàn trực cố vượt quá vai trò của mình, gọi điện lung tung, tự điều tra thay vì để lực lượng hiện trường làm.
• Cái giá của định kiến. Một cuộc gọi chỉ có âm thanh rất dễ khiến người nghe điền vào chỗ trống bằng giả định của mình. Đây là bài học mà các khoá đào tạo điều phối vẫn nhắc.

Chỗ khác với thực tế

Nhân vật trong phim là cảnh sát bị điều tạm sang bàn trực, không phải điều phối viên được đào tạo. Nhiều thứ anh làm, như tự ý gọi cho người liên quan, giữ một vụ việc riêng suốt ca, là những điều một trung tâm thật sẽ không cho phép. Nhưng chính vì anh làm sai mà phim mới có chuyện để kể, và người trong nghề thường xem phim như một ví dụ về những gì không nên làm.

Phim được giới phê bình khen ngợi, đoạt giải khán giả ở hạng mục phim quốc tế tại liên hoan Sundance năm 2018, và được Đan Mạch chọn gửi đi tranh giải Oscar hạng mục phim nói tiếng nước ngoài.

The Guilty bản Mỹ (2021)

Năm 2021, Netflix ra mắt bản làm lại do Antoine Fuqua đạo diễn, Jake Gyllenhaal đóng vai chính. Bối cảnh chuyển sang Los Angeles, giữa một đợt cháy rừng lớn khiến tổng đài quá tải. Phim được quay trong thời gian ngắn giữa đại dịch, với cấu trúc gần như giữ nguyên bản gốc.

Ý kiến về bản làm lại khá chia rẽ. Một số người khen diễn xuất, một số cho rằng bản Mỹ "nói to" hơn, giải thích nhiều hơn, mất đi sự tiết chế lạnh của bản Đan Mạch. Người muốn hiểu nghề nên xem bản gốc trước, rồi so sánh.

The Call (2013)

Phim kể gì

The Call do Brad Anderson đạo diễn, Halle Berry đóng một điều phối viên 911 kỳ cựu ở Los Angeles. Sau một cuộc gọi kết thúc tồi tệ, chị chuyển sang làm hướng dẫn cho người mới. Rồi một cô gái trẻ, do Abigail Breslin đóng, bị bắt cóc và nhốt trong cốp xe, gọi tới tổng đài bằng điện thoại không định vị được. Chị buộc phải nhận cuộc gọi và tìm cách lần ra chiếc xe.

Điểm sát nghề

Nửa đầu phim có nhiều chi tiết người trong nghề nhận ra:

• Không khí phòng điều phối đông người, ồn ào, nhiều màn hình.
• Cảnh giới thiệu cho học viên mới về áp lực nghề.
• Cách điều phối viên hướng dẫn người gọi tạo dấu hiệu để người bên ngoài nhận ra, cách lần vị trí khi định vị điện thoại không chính xác.
• Gánh nặng tâm lý của một cuộc gọi không có kết thúc tốt đeo theo nhân vật.

Chỗ đi xa thực tế

Nửa sau phim, nhân vật điều phối viên rời bàn trực và tự mình tới hiện trường. Đây là chỗ nhiều người trong nghề, và cả giới phê bình, cho rằng phim bỏ hẳn thực tế để thành phim hành động thông thường. Trong đời thật, điều phối viên không có vai trò đó; việc rời vị trí để tự điều tra không chỉ trái quy trình mà còn khiến chính họ và vụ việc gặp nguy.

So sánh nhanh

Phim truyền hình và những tác phẩm khác

Trên truyền hình, loạt phim 9-1-1 của Mỹ, lên sóng từ năm 2018, có các nhân vật điều phối viên bên cạnh lính cứu hoả, cảnh sát, nhân viên cấp cứu. Loạt phim nặng tính giải trí, có nhiều tình huống được phóng đại, nhưng có công đưa phòng điều phối vào câu chuyện chính thay vì để nó nằm ngoài khung hình.

Cũng có những tác phẩm thử nghiệm kể chuyện chỉ bằng âm thanh cuộc gọi, như loạt Calls gốc Pháp và bản Mỹ sau đó, dù không tập trung vào nghề điều phối mà dùng cuộc gọi như hình thức kể chuyện. Chúng cho thấy sức mạnh của âm thanh khi không có hình.

Góc nhìn hôm nay: xem phim để hiểu nghề, không để học nghề

Phim là hư cấu, và nên xem như hư cấu. Vài gợi ý để xem có ích hơn:

1. Xem The Guilty bản Đan Mạch trước, với tai nghe, trong phòng tối. Để ý những gì mình tưởng tượng ra từ âm thanh, rồi đối chiếu khi phim lật.
2. Khi xem The Call, thử đánh dấu thời điểm phim bắt đầu đi xa thực tế. Đó là bài tập hay cho người học nghề.
3. Đừng học cách hướng dẫn cấp cứu qua phim. Muốn biết làm gì khi có người gặp nạn, hãy học một lớp sơ cứu có chứng chỉ.
4. Nếu có dịp, hỏi một người làm nghề họ nghĩ gì về những phim này. Câu trả lời thường thú vị hơn chính bộ phim.