Tuần tri ân điều phối viên tháng 4: nguồn gốc và cuộc đòi công nhận nghề

Tuần tri ân điều phối viên (National Public Safety Telecommunicators Week) là tuần lễ dành để ghi nhận những người trực tổng đài khẩn cấp, diễn ra vào tuần trọn thứ hai của tháng 4 hằng năm ở Mỹ và được nhiều nơi ở Canada cùng hưởng ứng. Tuần lễ bắt nguồn từ sáng kiến năm 1981 của Patricia Anderson, một nhân viên văn phòng cảnh sát hạt Contra Costa, bang California. Phía sau nó là một câu chuyện lớn hơn: cuộc đòi được công nhận điều phối viên là một phần của lực lượng cứu nạn, không phải nhân viên hành chính.

Khởi đầu từ một văn phòng cảnh sát hạt

Đầu thập niên 1980, nghề điều phối ở Mỹ đã khá phát triển, nhưng gần như vô hình trong mắt công chúng. Khi một vụ cứu người thành công, báo chí nói về cảnh sát, lính cứu hoả, nhân viên cấp cứu. Ít ai nhắc tới người đã nhận cuộc gọi, giữ người gọi trên đường dây và gửi xe đi.

Patricia Anderson làm việc tại văn phòng cảnh sát trưởng hạt Contra Costa, gần vịnh San Francisco. Năm 1981, bà khởi xướng một tuần lễ để ghi nhận đồng nghiệp của mình. Ý tưởng lan dần qua các trung tâm khác, được hội nghề APCO International hậu thuẫn, và về sau được Quốc hội Mỹ công nhận. Từ đó, tuần trọn thứ hai của tháng 4 trở thành dịp cố định để các trung tâm khẩn cấp khắp nước Mỹ tổ chức hoạt động tri ân.

Tên gọi chính thức dùng chữ "telecommunicator", tạm dịch là nhân viên viễn thông an toàn công cộng. Đây là cách nghề gọi chung cho người nhận cuộc gọi và người điều phối vô tuyến, rộng hơn chữ "dispatcher" quen thuộc.

Tuần lễ diễn ra thế nào

Không có nghi thức chung. Mỗi trung tâm tổ chức theo cách của mình, thường gồm:

• Chính quyền thành phố, hạt hoặc bang ra tuyên bố ghi nhận tuần lễ.
• Lực lượng cảnh sát, cứu hoả, cấp cứu ghé thăm phòng điều phối, mang đồ ăn, gửi thiệp cảm ơn.
• Trao giải cho điều phối viên có cuộc gọi xuất sắc trong năm, người hướng dẫn tận tâm, người có thâm niên lâu.
• Mời người từng được cứu tới gặp điều phối viên đã nhận cuộc gọi của họ. Đây thường là khoảnh khắc xúc động nhất, vì điều phối viên hiếm khi biết kết cục cuộc gọi.
• Mở cửa cho người dân, học sinh tham quan, giới thiệu nghề và tuyển người.

Với nhiều điều phối viên, những món quà nhỏ không quan trọng bằng việc có người nhìn thấy công việc của mình.

"Đường chỉ vàng mảnh"

Ở Mỹ, người ta hay dùng biểu tượng một lá cờ hoặc dải băng đen có một đường kẻ mảnh để chỉ từng lực lượng: đường xanh cho cảnh sát, đường đỏ cho cứu hoả. Cộng đồng điều phối viên chọn đường màu vàng, gọi là "thin gold line", để nói về mình. Ý nghĩa thường được giải thích là sợi chỉ nối người cần giúp với người tới giúp. Biểu tượng này xuất hiện trên huy hiệu, áo, cốc trong nhiều phòng điều phối, đặc biệt trong tuần lễ tháng 4.

Cần nói rõ: những biểu tượng kiểu này không do cơ quan nhà nước nào ban hành, mà lan ra từ chính cộng đồng nghề, và cách dùng có lúc gây tranh luận ngoài phạm vi nghề.

Cuộc đòi công nhận: hành chính hay cứu nạn

Phần sâu hơn của câu chuyện là cách nhà nước phân loại nghề. Ở Mỹ, Hệ thống Phân loại Nghề nghiệp Chuẩn (SOC) do Cục Thống kê Lao động và các cơ quan liên bang dùng để thống kê, xếp lương, hoạch định chính sách. Trong hệ thống này, điều phối viên an toàn công cộng nằm trong nhóm nghề văn phòng và hỗ trợ hành chính, cạnh nhân viên trực tổng đài thông thường. Trong khi đó, cảnh sát và lính cứu hoả nằm trong nhóm dịch vụ bảo vệ.

Người trong nghề cho rằng cách xếp này không phản ánh đúng công việc. Một nhân viên tổng đài văn phòng không phải hướng dẫn người gọi trong ca nguy kịch, không phải điều xe vào đám cháy, không phải nghe tiếng súng qua điện thoại. Họ lập luận rằng việc xếp vào nhóm hành chính ảnh hưởng tới nhiều thứ: lương, chế độ hưu, quyền tiếp cận các chương trình hỗ trợ sức khoẻ tinh thần dành cho lực lượng ứng phó, và cả cách xã hội nhìn nghề.

Những bước đi

Hệ thống SOC được rà soát định kỳ, khoảng mười năm một lần, và các hội nghề đã nói rõ ý định tiếp tục đề nghị ở những đợt sau. Đây là chuyện đang diễn ra; người muốn biết tình trạng mới nhất nên tra trang của APCO, NENA hoặc các cơ quan liên quan.

Những ngày tương tự ở nơi khác

Không chỉ Mỹ có ngày ghi nhận lực lượng khẩn cấp.

• Canada: nhiều tỉnh và trung tâm cùng tổ chức tuần tri ân điều phối viên vào tháng 4.
• Anh: ngày 9 tháng 9, được chọn vì trùng với các chữ số của 999, được dùng làm dịp tôn vinh các lực lượng khẩn cấp nói chung, trong đó có người trực tổng đài.
• Liên minh châu Âu: ngày 11 tháng 2 (11/2, gợi số 112) là Ngày 112 châu Âu, chủ yếu để nhắc người dân biết số khẩn cấp chung, đồng thời là dịp nói về những người vận hành nó.

Ở Việt Nam chưa có ngày riêng cho người trực tổng đài khẩn cấp. Các lực lượng có ngày truyền thống của ngành mình: công an nhân dân, phòng cháy chữa cháy, thầy thuốc. Người trực các tổng đài 113, 114, 115 thường được ghi nhận trong những dịp đó.

Vì sao sự công nhận lại quan trọng

Có người cho rằng tuần lễ tri ân chỉ là hình thức. Người trong nghề nhìn khác. Một nghề vô hình thường khó giữ người. Khi người trẻ không biết nghề tồn tại, họ không nộp đơn. Khi người đang làm cảm thấy không ai thấy mình, họ dễ rời đi. Trong bối cảnh nhiều trung tâm thiếu người kéo dài, việc nghề được nhìn thấy có tác dụng thực tế với tuyển dụng và giữ chân.

Sự công nhận cũng liên quan tới sức khoẻ tinh thần. Khi điều phối viên được coi là lực lượng ứng phó, họ có lý do chính đáng hơn để được hưởng các chương trình hỗ trợ sau sự việc nặng nề, thay vì bị coi là "chỉ nghe điện thoại".

Góc nhìn hôm nay: tri ân không cần đợi tháng 4

Bạn không cần ở Mỹ hay đợi tới tháng 4 để làm điều gì đó có ích cho người trực tổng đài khẩn cấp:

1. Nếu từng được giúp qua một cuộc gọi, hãy gửi lời cảm ơn tới trung tâm 113, 114, 115 hay cơ quan phụ trách nơi bạn sống. Lời cảm ơn cụ thể về một cuộc gọi cụ thể có ý nghĩa hơn lời chung chung.
2. Dạy trẻ trong nhà biết số khẩn cấp và chỉ gọi khi thật cần, không gọi đùa.
3. Khi gọi, trả lời đúng câu hỏi và giữ bình tĩnh nhất có thể. Đó là cách hợp tác thiết thực nhất.
4. Nếu bạn làm báo, làm phim, viết sách về cứu nạn, đừng quên người ngồi ở đầu dây.